ប្រាសាទបូរ៉ូប៊ូឌូ Borobudur

ប្រាសាទ Borobudur ឬហៅ Barabudur បូរ៉ូប៊ូឌូ (ភាសាឥណ្ឌូនេសី: Candi Borobudur) គឺជាប្រាសាទពុទ្ធសាសនា និកាយមហាយាន ដែលកសាងឡើងនៅសតវត្សទី 9 នៅតំបន់ Magelang កោះជ្វា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងជាប្រាសាទពុទ្ធសាសនាដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកផងដែរ ហើយក៏ជាប្រាសាទព្រះពុទ្ធសាសនាដ៏អស្ចារ្យមួយនៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្នផងដែរ។ 

ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅសតវត្សទី 9 ក្នុងរជ្ជកាលក្សត្រ Sailendra Dynasty ។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានរចនាឡើងនៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មព្រះពុទ្ធសាសនានៃជនជាតិជ្វា ដែលលាយបញ្ចូលគ្នានូវការគោរពប្រពៃណីនៃការគោរពប្រណិប័តន៍បុព្វបុរសឥណ្ឌូនេសៃីនិងទស្សនទានព្រះពុទ្ធសាសនា។ 

ភស្តុតាងបានបង្ហាញថា Borobudur ត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងសតវត្សទី 9 ហើយត្រូវបានគេបោះបង់ចោលបន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះនៃសតវត្សទី 14 នៃនគរហិណ្ឌូនៅចាវ៉ានិងការប្រែចិត្តជឿចាវ៉ាទៅសាសនាអ៊ីស្លាម។ ចំណេះដឹងនៅទូទាំងពិភពលោកអំពីអត្ថិភាពរបស់វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 1814 ដោយលោក Thomas Stamford Raffles ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងមកពីរចក្រភពអង់គ្លេសនៅកោះជ្វា។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក Borobudur ត្រូវបានអភិរក្សតាមរយៈការស្ដារឡើងវិញជាច្រើន។ គម្រោងជួសជុលធំបំផុតត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងឆ្នាំ 1975 និង 1982 ដោយរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីនិងអង្គការយូណេស្កូដែលក្រោយមកវិមាននេះត្រូវបានចុះបញ្ជីជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។

ស្ថិតនៅប្រមាណជា 40 គីឡូម៉ែត្រ (25 ម៉ៃយ៏) នៅភាគពាយព្យនៃ Yogyakarta និង 86 គីឡូម៉ែត្រ ខាងលិចនៃ Surakarta ប្រាសាទ Borobudur ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ខ្ពស់រវាងភ្នំភ្លើងពីរភ្លោះគឺ Sundoro-Sumbing និង Merbabu-Merapi និងចន្លោះទន្លេពីរ Progo និងElo។ វាជាតំបន់ដែលគេស្គាល់ថា Kedu Plain ជាកន្លែងពិសិដ្ឋមួយរបស់ជនជាតិជ្វា ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា "សួនជ្វា" ដោយសារតែដីមានជីជាតិកសិកម្មខ្ពស់ និងមានប្រភពទឹកសំរាប់ផ្គត់ផ្គងដល់កសិកម្ម។ កំឡុងការស្ដារឡើងវិញនៅដើមសតវត្សទី 20 វាត្រូវបានគេរកឃើញថាប្រាសាទបីនៅក្នុងតំបន់ រួមមាន Borobudur, Pawon និង Mendut ដែលស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ត្រង់។ 

ប្រាសាទនេះគឺជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរដែលបានមកទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ក្នុងឆ្នាំ 1974 ភ្ញៀវទេសចរចំនួន 260.000 នាក់ដែលក្នុងនោះ 36.000 នាក់ជាជនបរទេសបានទៅទស្សនាប្រាសាទ។ 

តួលេខនេះបានកើនឡើងដល់ 2,5 លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ (80% ជាភ្ញៀវទេសចរក្នុងស្រុក) នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 មុនពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ ពានរង្វាន់ទេសចរណ៍អន្តរជាតិត្រូវបានផ្តល់ឱ្យឧទ្យានបុរាណវិទ្យាបូរ៉ូប៊ូឌូដូចជា៖ ពានរង្វាន់ PATA Grand Pacific ឆ្នាំ 2004 ជ័យលាភីរង្វាន់ PATA មាសឆ្នាំ 2011 និងឈ្នះពានរង្វាន់ PATA មាសឆ្នាំ 2012 ។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ 2012 Borobudur ត្រូវបានគេកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅកំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីនណេសជាប្រាសាទសាសនាពុទ្ធសាសនាដ៏ធំបំផុតលើពិភពលោក។